Мағжан Жұмабаев

Мен бұл ұлы адам туралы үлкен ұятқа ештеңе білмедім. Мен Мағжан Жұмабаевтың өмірімен және шығармашылығымен күн өткен сайын үлкен қуанышпен таныстым. Олар өмірде ештеңе бекер емес деп дұрыс айтады, дәл осы өзін-өзі тану курстарының арқасында мен өз білімімді толықтырдым және менің барлық өзін-өзі тану сабақтарым осындай ұлы адамдардың өміріне енеді деп толық сеніммен айта аламын, бірақ олар өте көп!

Ұлы ақын, жазушы Мағжан Жұмабаев (1893-1938) Сасықкөл терең көлінің жағасында дүниеге келген, оның оңтүстік жағы қоға толып кеткен. Мағжанның әкесі Бекен аға да Сасықкөл жағасында туған.

Бекеннің әйелі Гүлсім апай болатын. Ол оған жеті ұл және екі қыз туды.

Мені таңдандырған жайт, Мағжан небәрі 45 жыл өмір сүргеннен кейін көп нәрсеге қол жеткізді. Ол 4 жасынан бастап білім ала бастады. Олардың үйінде Бекеннің әкесі балаларына ашқан үй мектебі болды. Башкир ахитден Аханов бұл мектепте сабақ берді, оның ешқандай бағдарламасы жоқ, бірақ шығыс тілдерін, түркі, орыс тілдерін үйретті, сонымен қатар География мен арифметиканы таныстырды.

Мағжан Жұмабаевтың шығармаларынан менің қолыма түскен бірінші нәрсе — «Шолпанның күнәсі»прозасы. Мен бұл жұмысты бірнеше сағат ішінде оқыдым.

Өте қызықты және нұсқаулық әңгіме. Мен сол ауылда болып, Шолпанның қысқа ғұмырында өмір сүрдім, ол әңгіменің басты кейіпкері, филистиндік тұрғыдан құлаған әйел. Шолпанның бала туа алмайтындығы туралы терең тәжірибесі кейіпкердің сүйіктісі кінәлі болған басқа психологиялық тәжірибелерге біртіндеп ауысады (менің ойымша).

Мағжан, 45 жыл ішінде бірнеше әйелге махаббат сыйлаған адам. Ол махаббаттан жоғары ештеңе жоқ екенін біледі, мені адалдық, ар-намыс, махаббат, парыз туралы ойлануға мәжбүр етті. Меніңше, сондықтан оның кейіпкері өзінің өлімімен махаббат құқығын сатып алады (басқа амал жоқ). Мүмкін мен дұрыс емес салыстыруды жасап жатқан шығармын, бірақ Мағжан да Қазақстанға деген сүйіспеншілігі үшін өмірімен ақы төлеуге бел буған шығар.

Ақынның көптеген лирикалық шығармалары бізге оның Қазақстан халқына деген сағынышын көрсетеді. Тұманды болашақта ол жерлестерінің лайықты өмірін көреді. Жеке Мен үшін оның шығармалары өте маңызды және құнды. Өзінің туындысында, «Мен жастарға сенемін!»Мағжан бізге қазақ жастарын мықты, сенімді етіп көрсетеді. Ол жастардың бір кездері таза, түпсіз аспанда «Алаш» жазатынын нық сеніммен айтады. Дәл осы шығармада мен Мағжанның туған өлкеге және туған халқына шексіз махаббатын көремін.

Оның «Толқын» өлеңі маған қатты әсер етті, өте жеңіл, талғампаз, лирикалық. Ол толқын туралы айтады, ол тірі сияқты «толқын толқыннан туады», «толқын Толқынға жетеді» және т.б. Мағжан адам өмірін толқынмен салыстырады және осы кішкентай шығармада көп кездесетін жарқын эпитеттердің арқасында дәл осылай жасайды.

Қазір мен таныстарымнан мұраттар жоқ, кімге тең емес, кімнен үлгі алу керектігі туралы жиі естимін. Қандай да бір мөлшерде үлесі бар шындық осы сөздер. Бірақ мәселе бізде, қазіргі жастарда. Барлық көп оқырман масса, көп емес, сол, кім қамқорлық емес, ұлт. Егер сіз сөздікті қарасаңыз, сіз мынаны көре аласыз: идеал [грек. idéa-идея, образ] — басқаларға үлгі болатын адамның бейнесі. Менің кейіпкерім Мағжанның жеке бейнесі еліктеуге лайық. Мағжанды қайта оқи отырып, мен оның өз Отанының патриоты, адамгершілік тұлғаның ең жоғары үлгісі екенін түсіндім . 19 ғасырда технологиялар болмаған, қазір көлік инфрақұрылымы дамымаған кезде Мағжан қазақ даласынан тыс жерлерге шығып, білім алған, бірнеше тілдерді білген, тек өз жерінде ғана емес, шетелде де оқыған-менің қанаттарым пайда болған сияқты: өйткені қазір даму үшін, өзін-өзі жетілдіру үшін бәрі бар ғой! Мағжан сияқты көреген, ақылды адамдардан үлгі алу керек. Оның ерлігі туралы, оның шығармалары туралы сабақтарда-балаларға, жиындарда-жастарға, жиналыстарда ата-аналарға айту керек!

Ақынның өмірбаянында Мағжанның 1937 жылы 30 желтоқсанда Алматыда қайтадан тұтқындалып, 1938 жылы 19 наурызда ІІХК-да атылғаны айтылады. Бірақ, жақында теледидардан Мағжанмен бірге концлагерьде болғанын және ақынның 1948 жылы қайтыс болғанын айтқан ақсақалды көрсетті. Бұл ақпарат қазір тексеріліп жатыр.

Мағжан осындай қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін махаббат пен өшпенділік, табиғат пен армандар, идеялар мен әдемі болашақ туралы жазатыны таң қалдырады.

Мен үшін бұл өз армандары бар, бірақ қызғаныш, ашуланшақтық салдарынан өмір сүрмеген ұлы ақын, ол өз жолында бәрін өлтіреді. Ұлы Мағжанның сөздері мәңгі, бірақ олар ұзақ уақыт түрмеде болған. Оның дана сөздері от жағып, адамдарға жарық , сенім, жақсылыққа ұмтылу береді.

50 жыл бойы олар мұндай ұлы адам бар деп үндемеді. Менің ойымша, біз, өзін-өзі тану мұғалімдері, балаларға осы аңызға айналған тұлға туралы сөйлесіп, оның шығармаларын оқып шығуымыз керек, өйткені ол өзінің сүйікті халқына еркін өмір сыйлады, оны жас ұрпақ білуі керек.